AZƏRBAYCANDA İNŞAAT və MEMARLIQ

Xülasə

Müasir çoxmərtəbəli və böyükaşırımlı binaların layihələndirilməsində konstruktiv bütövlüyün təmin edilməsi və lokal zədələnmənin zəncirvari dağılmaya çevrilməsinin qarşısının alınması strateji prioritetdir. Bu məqalədə, Azərbaycan Respublikasının yeni milli layihələndirmə Norması olan AzDTN 2.1-2 “Bina və qurğuların getdikcə artan dağılmadan mühafizəsi” sənədinin metodoloji əsasları beynəlxalq standartlarla (Eurocode EN 1991-1-7 və ABŞ-ın UFC 4-023-03) müqayisəli şəkildə təhlil edilir. 

Tədqiqat çərçivəsində, milli normativdə nəzərdə tutulmuş “Həndəsi dairə” metodu ilə müəyyən edilən yerli dağılma zonaları (6 m, 10 m və 11.5 m diametrli) və bu zonaların beynəlxalq normalardakı “tək sütun çıxarılması” (column removal) yanaşmalarından fundamental fərqləri araşdırılmışdır. 

Məqalədə beynəlxalq praktikada “rabitə qüvvəsi metodu” (Tie Force Method) kimi tanınan dolayı yanaşmanın milli standartlarda birbaşa fəza analizi ilə əvəzlənməsinin gətirdiyi konstruktiv üstünlüklər və hesablamanın dəqiqliyi məsələləri araşdırılmışdır. Beynəlxalq standartlardan fərqli olaraq, AzDTN 2.1-2 sənədində dağılması orta ağırlıqlı fəsadlarla nəticələnən binalar üçün sadələşdirilmiş analitik düsturlar yerinə, materialların qeyri-xətti davranışını və fəza işini nəzərə alan birbaşa modelləşdirmənin (Direct Simulation) tələb olunmasının mühəndislik və təhlükəsizlik aspektləri əsaslandırılır. 

Nəticədə, milli normaların daha mühafizəkar və sərt təhlükəsizlik meyarları (məsələn, şaquli rabitələrin tam ox qüvvəsinə hesablanması) təyin etdiyi sübut olunmuş, AzDTN 2.1-2-nin tətbiqinin yerli tikinti sektorunda layihələndirmə keyfiyyətinə və konstruktiv təhlükəsizliyə töhfəsi qiymətləndirilmişdir.